Quyền tiếp cận thông tin của công dân được quy định thế nào?

1829 lượt xem

Thứ Hai, 07/09/2026

Luật Tiếp cận thông tin 2026 khẳng định quyền của công dân được tiếp cận thông tin do cơ quan, đơn vị nhà nước nắm giữ nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch. Tuy nhiên, một số loại thông tin vẫn thuộc diện hạn chế hoặc không được tiếp cận

Luật Tiếp cận thông tin 2026 quy định công dân có quyền tiếp cận thông tin do cơ quan, đơn vị nhà nước tạo ra hoặc đang quản lý. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm quyền được biết của người dân, đồng thời nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

Theo luật, tiếp cận thông tin được hiểu là việc công dân đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp hoặc tải về các thông tin mà cơ quan, đơn vị đang nắm giữ. Thông qua việc tiếp cận thông tin, người dân có điều kiện theo dõi, giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật cũng như hoạt động quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước.

Điều 14 Luật Tiếp cận thông tin 2026 quy định rõ, công dân được tiếp cận thông tin của cơ quan, đơn vị, trừ các thông tin thuộc diện không được tiếp cận hoặc được tiếp cận có điều kiện theo quy định của pháp luật.

Nói cách khác, nguyên tắc chung là thông tin do cơ quan nhà nước nắm giữ phải được công khai và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận, trừ những trường hợp đặc biệt cần bảo vệ vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Về chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin, luật quy định công dân là người có quyền yêu cầu cung cấp thông tin. Đối với người mất năng lực hành vi dân sự, việc yêu cầu cung cấp thông tin được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật. Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thực hiện quyền này thông qua người giám hộ. Người dưới 18 tuổi có thể tự mình hoặc thông qua người đại diện thực hiện yêu cầu cung cấp thông tin theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh việc ghi nhận quyền tiếp cận thông tin, pháp luật cũng xác định rõ những loại thông tin công dân không được tiếp cận.

Cụ thể, nhóm thông tin đầu tiên là các thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Đây là những thông tin liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại hoặc các lĩnh vực quan trọng khác mà việc tiết lộ có thể gây ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, khi các thông tin này được giải mật theo quy định thì công dân có thể tiếp cận.

Nhóm thứ hai là các thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và dữ liệu cá nhân. Quy định này nhằm bảo vệ quyền riêng tư của mỗi cá nhân, tránh việc thông tin cá nhân bị thu thập, sử dụng hoặc phát tán trái phép.

Nhóm thứ ba là bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đây là những thông tin có giá trị thương mại, nếu bị tiết lộ có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và khả năng cạnh tranh của chủ sở hữu.

Ngoài ra, công dân cũng không được tiếp cận những thông tin mà việc cung cấp có thể gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước; ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự an toàn xã hội; gây tác động tiêu cực đến đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Luật cũng quy định không cung cấp các thông tin thuộc bí mật công tác; nội dung các cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị; tài liệu được soạn thảo để phục vụ công việc nội bộ. Đây là những thông tin phục vụ quá trình tham mưu, xử lý công việc và chưa phải là thông tin chính thức được công bố ra bên ngoài.

Đối với một số loại thông tin nhạy cảm, pháp luật cho phép công dân được tiếp cận nhưng phải đáp ứng những điều kiện nhất định. Chẳng hạn, thông tin liên quan đến bí mật cá nhân chỉ được cung cấp khi có sự đồng ý của người đó; thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải có sự đồng ý của các thành viên trong gia đình; bí mật kinh doanh chỉ được tiếp cận khi chủ sở hữu đồng ý.

Đáng chú ý, trong một số trường hợp đặc biệt vì lợi ích công cộng hoặc nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có thể quyết định cung cấp những thông tin này theo quy định của pháp luật mà không cần có sự đồng ý của chủ thể liên quan.

Có thể thấy, Luật Tiếp cận thông tin 2026 đã thiết lập cơ chế bảo đảm quyền được biết của công dân, đồng thời đặt ra những giới hạn cần thiết nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, quyền riêng tư và các lợi ích hợp pháp khác. Việc hiểu rõ phạm vi thông tin được tiếp cận và không được tiếp cận sẽ giúp người dân thực hiện đúng quyền của mình, đồng thời góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch và hiện đại.